Trzymając w dłoni plik amerykańskich banknotów, można odnieść wrażenie, że przegląda się podręcznik do historii Stanów Zjednoczonych. Wiele osób automatycznie zakłada, że na każdym nominale widnieje były prezydent USA. Wystarczy jednak przyjrzeć się bliżej banknotom dziesięciodolarowym lub stołecznym, aby dostrzec postacie, które nigdy nie sprawowały najwyższego urzędu w państwie. Kto dokładnie znalazł się na obiegowych i historycznych dolarach? Jakie kryteria decydowały o wyborze tych konkretnych twarzy i dlaczego ten zestaw postaci od dekad budzi emocje oraz prowokuje dyskusje o reformie wizerunku waluty?
Odpowiedź na pytanie, kto znajduje się na dolarach, wymaga rozdzielenia banknotów na te używane na co dzień w handlu oraz na rzadkie, wycofane z obiegu nominały kolekcjonerskie. Warto też przyjrzeć się symbolice ukrytej na rewersach oraz zasadom prawnym, które regulują, czyja twarz może trafić na oficjalny środek płatniczy USA.
Obiegowe banknoty dolarowe i ich bohaterowie
Obecnie w codziennym obiegu w Stanach Zjednoczonych i na świecie znajduje się siedem głównych nominałów banknotów dolarowych: 1, 2, 5, 10, 20, 50 oraz 100 USD. Każdy z nich przedstawia wybitną postać historyczną, która wywarła kluczowy wpływ na powstanie, kształt ustrojowy lub przetrwanie państwa amerykańskiego.
1 dolar – George Washington
Na najpopularniejszym i posiadającym najmniejszy nominał banknocie umieszczono wizerunek pierwszego prezydenta Stanów Zjednoczonych, George’a Washingtona. Portret używany na współczesnym banknocie jednodolarowym bazuje na słynnym, niedokończonym obrazie Gilbert Stuarta z 1796 roku, znanym jako Athenaeum Portrait. Washington, jako dowódca Armii Kontynentalnej w czasie wojny o niepodległość i Ojciec Narodu, jest uznawany za postać łączącą wszystkich Amerykanów. Wizerunek ten pozostaje niezmieniony na awersie jednodolarówki od 1963 roku, kiedy to wprowadzono obecny wzór serii Federal Reserve Note.
2 dolary – Thomas Jefferson
Banknot dwudolarowy należy do najrzadziej spotykanych w codziennych transakcjach, choć pozostaje pełnoprawnym środkiem płatniczym. Na jego awersie widnieje Thomas Jefferson – główny autor Deklaracji Niepodległości z 1776 roku oraz trzeci prezydent USA. Jefferson był jedną z kluczowych postaci wczesnego okresu republiki, odpowiedzialną m.in. za zakup Luizjany od Francji w 1803 roku, co podwoiło terytorium młitego państwa. Rzadkość występowania tego banknotu w portfelach sprawia, że w wielu rejonach USA narosły wokół niego mity, a same banknoty bywają traktowane przez Amerykanów jako numizmatyczny gadżet przynoszący szczęście.
5 dolarów – Abraham Lincoln
Banknot pięciodolarowy zdobi twarz Abrah
ama Lincolna, szesnastego prezydenta Stanów Zjednoczonych, który przeprowadził kraj przez tragiczny okres wojny secesyjnej i doprowadził do zniesienia niewolnictwa. Na rewersie tego banknotu znajduje się Mauzoleum Lincolna (Lincoln Memorial) w Waszyngtonie – obiekt doskonale znany z wielu wydarzeń historycznych, w tym słynnego przemówienia Martina Luthera Kinga.
10 dolarów – Alexander Hamilton
Dziesięciodolarówka to pierwszy z powszechnie używanych banknotów, na którym nie znajdziemy prezydenta. Wizerunek przedstawia Alexandera Hamiltona – jednego z Ojców Założycieli, pierwszego sekretarza skarbu USA i twórcę amerykańskiego systemu finansowego. To właśnie Hamilton położył fundamenty pod nowojorską giełdę i system bankowy. Co ciekawe, planowano zastąpienie go postacią kobiecą, jednak ogromna popularność broadwayowskiego musicalu Hamilton skutecznie odnowiła zainteresowanie tą postacią i wstrzymała te plany.
20 dolarów – Andrew Jackson
Na dwudziestodolarówce widnieje portret Andrew Jacksona, siódmego prezydenta USA. Jackson był postacią wyrazistą i kontrowersyjną – z jednej strony zasłynął jako bohater bitwy pod Nowym Orleanem, z drugiej podpisał ustawę prowadzącą do przymusowego przesiedlenia Indian. Wybór Jacksona niesie ze sobą ironię historyczną, ponieważ był on zagorzałym wrogiem papierowej waluty i banku centralnego. Od lat trwają prace nad zastąpieniem go wizerunkiem działaczki na rzecz zniesienia niewolnictwa, Harriet Tubman.
50 dolarów – Ulysses S. Grant
Banknot o wartości pięćdziesięciu dolarów zdobi postać Ulyssesa S. Granta, osiemnastego prezydenta USA i dowódcy wojsk Unii w trakcie wojny secesyjnej. Jego sukcesy militarne przyczyniły się do uratowania spójności państwa, a późniejsza prezydentura przypadła na trudny okres odbudowy kraju. Na rewersie banknotu umieszczono budynek Kapitolu w Waszyngtonie.
100 dolarów – Benjamin Franklin
Najwyższy nominalnie banknot w powszechnym obiegu przedstawia Benjamina Franklina. Podobnie jak Hamilton, Franklin nigdy nie był prezydentem USA, ale jego wkład w powstanie niepodległego państwa był ogromny. Był wybitnym dyplomatą, uczenie opisanym wynalazcą i współtwórcą Deklaracji Niepodległości. Sto dolarów to najbardziej rozpoznawalny amerykański banknot na świecie, wyposażony obecnie w zaawansowane zabezpieczenia, takie jak trójwymiarowa taśma czy inkrustowany puchar z mieniącym się dzwonkiem.
Dobrym uzupełnieniem tego tematu jest także poradnik: James Garfield: Prezydent, który Zmienił Amerykę w Mgnieniu Oka.
Wycofane wysokie nominały i prawo dotyczące portretów
Oprócz siedmiu standardowych banknotów, w historii USA istniały także nominały o
znacznie wyższych wartościach, wykorzystywane dawniej w rozliczeniach międzybankowych oraz w transakcjach o dużej skali. Chociaż Rezerwa Federalna oficjalnie zaprzestała ich emisji w 1969 roku ze względu na rozwój elektronicznych systemów płatności, wycofane banknoty do dziś zachowują status prawnego środka płatniczego. W praktyce mają one jednak znacznie większą wartość dla kolekcjonerów niż ich nominał nadrukowany na papierze.
Na rzadkich, wysokich nominałach znaleźli się:
- 500 dolarów – William McKinley (25. prezydent USA, za którego kadencji kraj stał się potęgą światową);
- 1 000 dolarów – Grover Cleveland (jedyny prezydent sprawujący ten urząd przez dwie nienastępujące po sobie kadencje);
- 5 000 dolarów – James Madison (4. prezydent, nazywany „Ojcem Konstytucji”);
- 10 000 dolarów – Salmon P. Chase (sekretarz skarbu za kadencji Lincolna, który wprowadził pierwsze nowoczesne papierowe dolary);
- 100 000 dolarów – Woodrow Wilson (28. prezydent USA; banknot ten był certyfikatem złota używanym wyłącznie do rozliczeń wewnętrznych między Bankami Rezerwy Federalnej).
Zasady prawne – dlaczego na banknotach nie ma żyjących osób?
Kwestia tego, czyja twarz może trafić na amerykańskie środki płatnicze, jest ściśle uregulowana przez prawo federalne. Kluczową zasadą, wprowadzoną przez Kongres USA w 1866 roku, jest bezwzględny zakaz umieszczania na banknotach i monetach wizerunków osób żyjących. Prawo to uchwalono, aby uniknąć kultu jednostki oraz wyeliminować sytuacje, w których urzędnicy decydujący o wyglądzie waluty mogliby promować samych siebie.
Decyzję o tym, kto znajdzie się na nowo projektowanych banknotach, podejmuje ostatecznie Sekretarz Skarbu USA we współpracy z Biurem Grawerowania i Druku (Bureau of Engraving and Printing). Ustawa wymaga jedynie, aby była to postać historyczna o znaczeniu narodowym, której zasługi dla kraju są bezdyskusyjne.
Zapowiadane reformy i przyszłość wizerunku dolara
Od wielu lat w Stanach Zjednoczonych trwa dyskusja nad unowocześnieniem wyglądu waluty oraz uwzględnieniem w niej większej różnorodności społecznej i kulturowej. Najbardziej zaawansowanym projektem jest plan zastąpienia Andrew Jacksona na banknocie dwudziestodolarowym postacią Harriet Tubman. Tubman była czarnoskórą abolitionistką, która po ucieczce z niewoli wielokrotnie ryzykowała życie, pomagając dziesiątkom innych osób w ucieczce na Północ w ramach tzw. Kolei Podziemnej.
Wprowadzenie nowego banknotu 20 USD z Harriet Tubman było kilkukrotnie przekładane, głównie ze względów technicznych związanych z wdrażaniem nowych zabezpieczeń antyfałszerskich, ale plan ten pozostaje aktualny. Zmiany mają objąć również rewersy innych nominałów, gdzie planowane jest upamiętnienie m.in. ruchów na rzecz praw kobiet oraz praw obywatelskich.
Jak szybko rozpoznać postać na dolarze w praktyce?
Dla osób pracujących z walutami lub podróżujących do Stanów Zjednoczonych sprawna identyfikacja banknotów jest kwestią czysto praktyczną. Choć wszystkie obiegowe nominały mają identyczny rozmiar i zbliżoną kolorystykę, to właśnie centralnie umieszczony portret jest najszybszym wyróżnikiem wartości rachunku.
Warto zapamiętać prostą regułę dotyczącą dwóch najczęściej używanych banknotów o wysokich nominałach: 10 USD i 100 USD. To właśnie na nich znajdują się dwie najważniejsze postacie, które nigdy nie pełniły funkcji prezydenta – odpowiednio twórca amerykańskiego systemu finansowego Alexander Hamilton oraz wybitny dyplomata i naukowiec Benjamin Franklin. Zrozumienie symboliki amerykańskich banknotów pozwala nie tylko uniknąć pomyłek przy rozliczeniach, ale daje też ciekawy wgląd w fundamenty historii Stanów Zjednoczonych.
